ترمزشان دلش نخواهد نمی‌گیرد و مستقیم جلو می‌رود و با دیوار روبوسی می‌کند، یا می‌زند به ماشین جلویی و خیابانی را بند می‌آورد یا هر چقدر دلش می‌خواهد دود سیاه بالا می‌آورد و سر و صدا می‌کند. روزنامه شهروند نوشت: متولدان دهه‌های چهل و پنجاه‌اند؛ همان دهه‌ای که خیابان‌های تهران پهن‌تر بوده، تمیزتر بوده و آلودگی نداشت. آنها  ٤٥‌، ٤٠ سال پیش همین خیابان‌ها را بالا و پایین می‌کردند و مسافر می‌آوردند و می‌بردند. مینی‌بوس‌های تهران را می‌گویم. همین مینی‌بوس‌های قدیمی و زهوار در رفته که جوان‌ترین‌شان ٢٥، ٢٠ ساله است؛ همان‌هایی که بعد از پنج دهه، هنوز با قیافه‌های رنگ و رو پریده،  صندلی‌های شکسته، دیواره‌های ساییده شده، کف‌های سوراخ، موتورهای خراب و پر سر و صدا، همچنان مصمم، مسافر جابه‌جا می‌کنند. کسی کاری به کارشان ندارد.. آنها ولی به همه کار دارند. مثلا درشان خود به خود باز خواهد شد و مسافری را پرت می‌کنند بیرون. مثل همین جمعه گذشته، در درکه؛ دختری افتاد و مرد. ترمزشان دلش نخواهد نمی‌گیرد و مستقیم جلو می‌رود و با دیوار روبوسی می‌کند، یا می‌زند به ماشین جلویی و خیابانی را بند می‌آورد یا هر چقدر دلش می‌خواهد دود سیاه بالا می‌آورد و سر و صدا می‌کند. هر جایی هم که دلش خو |ست نگهدارد.، تا خِرتلاق مسافر سوار کند. مینی‌بوس ارزان‌تر است قرمز، سبز، آبی و سفید، چند متر آن طرف‌تر از میدان درکه ردیف شده و منتظر مسافرند. وسط هفته صف مسافران شلوغ |ست شلوغ هستند ولی نه به اندازه پنجشنبه شب‌ها و جمعه صبح‌ها. دختری که جان داد، مسافر یکی از همین ‌مینی‌بوس‌ها بوده. حالا مینی‌بوس‌های درکه، فارغ از اتفاقی که جمعه پیش برای یکی از مسافرهای‌شان افتاد، در گرمای ظهر چهارشنبه صف کشیده و در دمای ٤٢ درجه آفتاب می‌گیرند. مسافران منتظر اما در داخل مینی‌بوس‌های ٥، ٦ متری وضع متفاوتی دارند. آنها در همین گرما با شیشه‌هایی که نصف و نیمه‌باز است و گرمایی که از در و پنجره به جان‌شان افتاده، کلافه‌اند که چه وقت مینی‌بوس پر خواهد شد: واقعا هوا گرم |ست داریم آب پز می‌شویم. این را یکی از دختران جوانی که روی صندلی جلو نشسته با خنده می‌گوید. میدان درکه به تجریش هم اتوبوس دارد.، هم تاکسی خطی اما این مسافر جوان و خیلی‌های دیگر سوار شدن به مینی‌بوس برایشان به صرفه‌تر است: خانه‌مان درکه |ست هفته‌ای سه روز کلاس دارم. برایم بهتر است با همین مینی‌بوس‌ها بروم و بیایم. مادرم هم همیشه سوار این مینی‌بوس‌ها خواهد شد و به تجریش می‌رود تا خرید کند. گاهی دو، سه بار در روز سوار می‌شویم. آن یکی زن بینسالی |ست روی یکی از صندلی‌های عقب نشسته: چاره‌ای نداریم. اینها زودتر از اتوبوس پر می‌شوند. تاکسی هم که گران |ست نخواهد شد همیشه سوار شد. کرایه مینی‌بوس‌های درکه - تجریش ٥٢٥ تومان |ست همین راه را اتوبوس ٦٧٠ تومان می‌گیرد. تاکسی‌ها هم از دو هزار تومان کرایه‌شان را شروع کرده‌اند. اهالی درکه به همین مینی‌بوس‌ها عادت کرده‌اند: اینها خیلی قدیمی‌اند. راه که می‌روند چنان دودی از خودشان بیرون می‌دهند و چنان سر و صدایی می‌کنند که آدم فکر می‌کند، الان است که اجزایش از هم باز شود و ماشین وسط خیابان بترکد. این را همان زن بینسال می‌گوید: بعضی وقت‌ها این‌ قدر شلوغ خواهد شد که جای نفس کشیدن نیست. ما چون اول راه سوار می‌شویم، همیشه جا برای نشستن داریم. آنهایی که بین راه سوار می‌شوند، معمولا می‌ایستند. تا برسیم به تجریش دیگر جای سوزن انداختن نیست. ایستاده که باشی، محال است کفش‌هایت له نشوند، وضعیتی است دیگر. می‌گویند تهران یک‌هزار مینی‌بوس دارد.. هر هزارتایش هم فرسوده است و با تولید گازهای آلاینده هوا را آلوده‌تر کرده‌اند. قبلا رییس کمیته محیط‌ زیست تهران این را بیان کرده بوده. به بیان کرده او هیچ‌کدام از شاخص‌های استاندارد. را رعایت نمی‌کنند. آماری که از فرسودگی این مینی‌بوس‌ها اعلام خواهد شد، عدد بالایی |ست آماری که نشان می‌دهد ٩٠‌درصد مینی‌بوس‌های تهران فرسوده هستند. غلامرضا غضنفری، رییس هیأت‌مدیره اتحادیه مینی‌بوس‌داران، همین چند وقت اینها را بیان کرده بوده: در حال حاضر حدود ٩٠‌درصد مینی‌بوس‌ها فرسوده بودهه و دارای عمری بالای ٢٥‌سال هستند. موضوعی که محمد حقانی، رییس کمیته محیط‌ زیست شورای شهر تهران هم تاییدش می‌کند. او آبان ماه‌ سال پیش بیان کرده بوده که تمام مینی‌بوس‌های تهران آلاینده هستند. مینی‌بوس‌ها اسقاطی‌اند آقای فکری راننده خط درکه - تجریش |ست گوشه میدان ایستاده و به مینی‌بوس‌ها نگاه می‌کند. می‌گوید عمویش که اهل همین محله |ست بنیان‌گذار خط درکه - تجریش |ست آقای فکری ٣١ ساله |ست از وقتی سوم راهنمایی بوده، کنار عمویش در همین مینی‌بوس‌هایی که آن زمان، رنگ و رویی داشت و بین مردم اجر و قرب می‌نشست و رانندگی را یاد گرفت: ‌سال ٦٥ بوده که عمویم خط درکه - تجریش را راه انداخت. آن زمان مینی‌بوس‌ها بنز بودهند و مسافرهای زیادی را جابه‌جا می‌کردند. هنوز هم این خط شلوغ است؛ به‌ خصوص جمعه صبح‌ها که مردم کوه می‌روند و پنجشنبه شب‌ها که برای تفریح می‌آیند. او ٢٠‌سال پیش یک مینی‌بوس ایویکو خرید و رانندگی را شروع کرد. حالا چهار سالی خواهد شد که ماشینش دست راننده دیگری |ست مالک اما خودش |ست راننده‌اش در همین خط درکه - تجریش کار می‌کند: الان مینی‌بوس‌ها در خیلی از خط‌های تهران کار می‌کنند. ناحیه ٢٢ شهرداری، خاوران و ... اینها هنوز از مینی بوس استفاده می‌کنند. برخی جاها که راه اتوبوس و مترو ندارند، مردم معمولا برای این طرف و آن طرف رفتن معمولا سوار مینی‌بوس می‌شوند. ایویکوی آقای فکری ٢١ ساله |ست سال ٧٤ آن را خریده هفت‌ میلیون تومان. حالا همین را ٤٠‌میلیون تومان می‌خرند: این مینی‌بوس‌ها دیگر فرسوده و اسقاطی شدند، باید جمع شوند و به جایش مدل‌های جدید بیاید. شرکت اتوبوسرانی قبلا یک طرحی داشت که برای خرید مینی‌بوس‌های جدید ثبت‌نام می‌کرد، ما هم برای هیوندا که ١٢٠‌میلیون تومان |ست ثبت‌نام کردیم، حالا هشت ماهی می‌گذرد اما خبری نشده، می‌گویند طرح‌شان لغو شده. همین لغو شدن طرح به خیلی‌ها ضرر زد. او ادامه حرف‌هایش را می‌گیرد و می‌گوید: شماریی از راننده‌ها بودهند که برای تعویض مینی‌بوس‌ها اقدام کردند. اتوبوسرانی هم آنها را به نمایندگی‌ها معرفی کرد. آنها هم رفتند و ماشین را تحویل دادند و قرار شد مینی‌بوس جدید را تحویل بگیرند اما بعد از مدتی که طرح لغو شد، پول مینی‌بوس‌ها را بهشان دادند اما پولش دیگر به دردی نمی‌خورد، همین هم شد تا خیلی از راننده‌ها بیکار شوند. مینی‌بوس‌ها شهر را آلوده کرده‌اند آقای فکری می‌گوید میدان درکه نزدیک به ٤٣ مینی‌بوس دارد. که مسافران را به مقصد تجریش جابه‌جا می‌کند: ناحیه شمیران خیلی شلوغ |ست تردد ماشین‌ها در این راه خیلی زیاد |ست تردد این مینی‌بوس‌ها هم آلودگی را بیشتر کرده. واقعا باید هر چه زودتر این ماشین‌های قدیمی جمع شوند. او اشاره‌ای هم به اتفاقی که برای مسافر جوان جمعه گذشته در همین راه افتاد، می‌کند. دختری که با باز شدن در مینی‌بوس به بیرون پرت شد و جان باخت. آقای فکری اما توضیح دیگری درباره این حادثه می‌دهد: مینی‌بوس مشکلی نداشت. درش هم سالم بوده اما مسافر دستش روی دستگیره بوده و وقتی ماشین می‌پیچد، در باز  شد و او به بیرون پرت شد. برای خود من هم یک بار چنین اتفاقی افتاد و مسافری که مدام با دستگیره ور می‌رفت، با باز شدن در از ماشین پرت شد و به یک موتورسیکلت خورد، اما زنده ماند. کرایه مینی‌بوس‌های درکه - تجریش ٥٢٥ تومان |ست همین راه را اتوبوس ٦٧٠ تومان می‌گیرد، به همین علت خیلی‌ها مینی‌بوس را به اتوبوس ترجیح می‌دهند: برخی‌ها روزی دو، سه بار این راه را می‌روند و می‌آیند. برای‌شان کرایه راه مهم |ست کرایه تاکسی برای همین راه گاهی به سه‌هزار تومان می‌رسد. اگر هم بخواهی دربست بگیری، کمتر از ٢٠‌هزار تومان نیست. برای مسافر استفاده از مینی‌بوس به صرفه‌تر |ست در کنار همه اینها پنجشنبه، جمعه‌ها ماشین کم |ست این راه هم خط مترو ندارد.. به همین خاطر مینی‌بوس‌ها خیلی در جابه‌جایی مسافران کمک می‌کنند. آقای فکری می‌گوید اگر کرایه این راه را زیاد کنند، کیفیت ماشین‌ها هم بهتر خواهد شد. اگر کرایه بشود ٨٠٠ تومان، تغییراتی در وضع این مینی‌بوس‌ها خواهد شد: کرایه ما ٥٠٠ تومان است اما یک جفت لاستیک ٨٠٠‌ هزار تومان خواهد شد. همین پنج ماه پیش ١١‌میلیون و ٨٠٠‌هزار تومان روی ماشینم هزینه کردم. هر قطعه‌ای را بخواهید عوض کنی، کلی باید هزینه کنی. همه اینها هم به خاطر استهلاک بالای ماشین |ست او ادامه می‌دهد: وقتی ماشین عوض شود مثلا بشود هیوندا با ١٨، ١٩ صندلی، دیگر مسافر سرپایی سوار نمی‌کند و همه می‌توانند بنشینند، مینی‌بوس‌های الان، بعضی وقت‌ها ١٢ تا ١٣ مسافر سرپایی دارند که خطرناک |ست راننده‌ها هم مجبورند سوار کنند. به جای این همه مینی‌بوس قدیمی شرکت واحد ٢٠ مینی‌بوس جدید در این خط بگذارد، صبح تا شب هم کار کند. به خدا ما خودمان هم از وضع این مینی‌بوس‌ها خجالت می‌کشیم. برخی آن‌قدر قراضه هستند که از داخل ماشین خواهد شد آسفالت خیابان را دید. مشکل فنی این مینی‌بوس‌های قدیمی موضوع دیگری است که این راننده به آن اشاره می‌کند: ترمز این مینی‌بوس‌ها، پلاستیکی و اندازه یک بند انگشت |ست خیلی وقت‌ها راننده ترمز می‌گیرد اما ماشین توقف نمی‌کند. قبلا هم از این اتفاق‌ها افتاده و حادثه شده، یک موردش هم عموی من بوده که اوایل دهه ٧٠، ترمزش برید و با دیوار برخورد کرد و مینی‌بوس کشته زیاد داد. یا یک مورد دیگرش پارسال بوده که یکی از مینی‌بوس‌های چینی به خاطر این‌که ترمزش نگرفت، با چند ماشین برخورد کرد و خسارت زیادی هم دید. مینی‌بوس‌ها ترس دارند مریم یکی از ساکنان درکه |ست او هر روز صبح مینی‌بوس‌های به صف کشیده درکه - تجریش را می‌بیند: خیلی مینی‌بوس‌های قدیمی هستند. ظاهرشان زشت |ست ترمز همه آنها هم مشکل دارد.. از وقتی ترمز می‌گیرند تا ماشین توقف می‌کند، حداقل یک دقیقه طول می‌کشد. اصلا وضع خوبی ندارند. ایمن نیستند. مریم می‌گوید: ما هیچ وقت از این مینی‌بوس‌ها برای رفت و آمد استفاده نمی‌کنیم. می‌ترسیم. او بیراه هم نمی‌گوید. برخی از این مینی‌بوس‌ها ترس هم دارند. بیست و ششم تیر ماه بوده که مینی‌بوس حامل دختران دانش‌آموز در محور قدیم ساوه - سلفچگان واژگون شد و ١٨ نفر را مجروح کرد یا بیست و دوم همان ماه، مینی بوس سربازان در نوشهر سقوط کرد و یک نفر را کشت و ٥ نفر را مصدوم کرد. مینی‌بوس‌ها فرسوده‌اند اما خراب نیستند افشین ٣١ ساله، راننده دیگر خط درکه - تجریش است: من دو سال است راننده این خط هستم. قبلا مکانیک بودهم. به‌ خاطر علاقه زیادی که به رانندگی داشتم، راننده مینی‌بوس شدم. او حادثه دختر جوان را از همکارانش شنیده: در مینی‌بوس را نخواهد شد قفل کرد.  درست مثل اتوبوس‌ها و تاکسی‌ها، مسافر مدام سوار و پیاده خواهد شد. خیلی وقت‌ها خود مسافران رعایت نمی‌کنند. دست‌شان را مدام می‌گذارند روی دستگیره. وقتی هم شلوغ خواهد شد، می‌چسبند به در. همین هم خواهد شد تا گاهی در باز شود و حوادثی مثل آن چیزی که هفته گذشته رخ داد، بیفتد. اشاره او به علت حادثه‌ای است که برای آن مسافر رخ داد. مردم هم از این مینی‌بوس‌ها دل خوشی ندارند. جا کم |ست شماری کسانی که در این مینی‌بوس‌ها می‌ایستند خیلی بیشتر از نشسته‌ها هستند. گرم |ست شیشه‌ها راحت باز و بسته نمی‌شوند. مینی‌بوس‌ها در هر دست انداز و چاله‌ای، تکان‌های شدید می‌خورد. وقتی هم سرعت می‌گیرد، انگار می‌خواهد از هم بپاشد: درست است که این مینی‌بوس‌ها فرسوده‌اند اما خراب نیستند. همین ماشین‌های قدیمی از چینی‌های جدید بهترند. ما اینها را ترجیح می‌دهیم. این را افشین می‌گوید: ایستادن مسافران در مینی‌بوس ایراد نیست. در اتوبوس هم خیلی‌ها می‌ایستند اما باید موقعیتش باشد نه این‌ که ایستاده‌ها مشکل‌ساز شوند. برای خود راننده واقعا در کرایه فرقی نمی‌کند. یک راه شاید بشود ١٣، ١٤‌هزار تومان. آنچنان سودی برای راننده ندارد.. در راه درکه، اطراف میدان دانشجوی ولنجک، مینی‌بوس‌ها به صف ایستاده‌اند. آنها مینی‌بوس‌های خطی نیستند. سرویس دانشگاه شهید بهشتی هستند. مینی‌بوس علی که متولد ٥٦ |ست هفت سالی خواهد شد مالکش شده: قبلا خیاط بودهم. کار کساد بوده، راننده شدم. آن موقع این ماشین را هفت‌میلیون تومان خریدم. اینها همه از رده خارج شدند اما ما بازسازی کردیم. حالا هم درآمد زیادی ندارند. ماهی دومیلیون تومان در می‌آوریم یک میلیونش را باید خرج این ماشین کنیم. او هم برای تعویض مینی‌بوسش، ثبت‌نام کرده اما هنوز خبری نیست: اینها مینی‌بوس‌های بنز هستند. در آلمان تولید شده، موتور خوبی دارند. از خیلی از ماشین‌های جدید بهتر و ایمن‌ترند اما به‌ هر حال ایراداتی دارند. مثلا سقف‌شان کوتاه است و برای جابه‌جایی مسافر مناسب نیست. فضایی هم برای ایستادن مسافر ندارند. او ادامه می‌دهد:  مینی‌بوس‌های هیوندا هم خوب هستند اما گرانند. شرکت اتوبوسرانی برای مینی‌بوس‌ها طرح فراوان دارد.. طرح بدون جایگزین یعنی برای تحویل مینی‌بوس‌های اسقاطی ۳۰‌میلیون تومان پرداخت می‌کنند تا چنین مینی‌بوس‌هایی را از سیستم خارج کنند. یا طرح نوسازی مینی‌بوس‌های فرسوده با جایگزینی ون است که در آن ٣٠ تا ٤٠‌میلیون تومان برای تحویل گواهی اسقاط به مالک پرداخت خواهد شد. یک طرح، نوسازی مینی‌بوس‌های فرسوده با جایگزینی اتوبوس |ست طرح دیگر هم نوسازی مینی‌بوس‌های فرسوده با مینی‌بوس‌های نو |ست اینها را قبلا محمد حقانی، رییس کمیسیون محیط‌زیست شورای شهر تهران بیان کرده بوده. طرح‌هایی که معلوم نیست کجا خاک می‌خورند. داستان تعویض مینی‌بوس‌های فرسوده داستان دنباله داری |ست در موقعیتی که رانندگان مینی‌بوس منتظر طرح جدید شرکت اتوبوسرانی برای تعویض مینی‌بوس‌های‌شان هستند، سی‌ام خردادماه امسال، تشکری‌ هاشمی، معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری، از اجرای طرح جایگزین مینی‌بوس‌های فرسوده با تاکسی خبر می‌دهد. طرحی که اجرایش منتظر تأیید وزارت کشور است و برای از رده خارج کردن مینی‌بوس‌های فرسوده قرار است انجام شود. مینی‌بوس ٣٠ میلیونی را ١٢٠‌میلیون تومان می‌فروشند کمی آن طرف‌تر، حمید ، مجید و امیر ایستاده‌اند، بحث شان سر تعویض مینی‌بوس‌ها داغ |ست آنها صاحب مینی‌بوس‌های سفید، قرمز و سبزی هستند که کنار خیابان متوقف شدند: قدیمی‌ترین مینی‌بوس مال‌ سال ٤٩ |ست می‌گویند قدیمی‌اند اما واقعا از این چینی‌های جدید بهترند. این را حمید می‌گوید: به ما می‌گویند ماشین‌تان فرسوده |ست باشد، قبول داریم. پول بدهند عوض می‌کنیم. امیر ادامه حرف‌های همکارش را می‌گیرد: واقعا این مینی‌بوس‌ها برای مسافر خطی مناسب نیست، آنهایی هم که مدل جدیدترند و سقف‌شان بلندتر، خطرناک‌اند و احتمال شکستگی ستون‌شان زیاد |ست مینی‌بوس‌های ایرانی هم درحال تولیدند. مینی‌بوس‌هایی که به بیان کرده این رانندگان کیفیت خوبی ندارند: الان مینی‌بوس‌های بنز و ایویکو ایتالیایی که ایران مونتاژ خواهد شد، مینی‌بوس‌های با کیفیتی هستند. امیر صاحب یک ایویکوی سفید ٢٠ ساله |ست درباره حوادث مینی بوس‌ها می‌گوید: من خودم اسکانیا هم دارم اما می‌گویند اسکانیا حادثه‌ساز |ست اما مدل داریم تا مدل. اسکانیای من مدل ٨٥ |ست مشکلی هم ندارد.. هیچ‌کدام از این مینی‌بوس‌ها خطرناک نیستند. این راننده است که ماشین را می‌برد، به آن رسیدگی نمی‌کند، لاستیک ساییده‌اش را عوض نمی‌کند، لنت ترمز را درست نمی‌کند و در نهایت حادثه ایجاد خواهد شد. او می‌گوید: بیشتر حادثه‌ها در مینی‌بوس‌های بنز و فیات قدیمی رخ می‌دهد. آنها هم درگیر تعویض مینی‌بوس‌ها هستند: چقدر سر این موضوع دعو |ست من ٥‌ سال پیش سندم را دادم تا ماشینم را عوض کنند، اظهار داشتند دو ماه دیگر ماشین جدید می‌دهیم. الان ۵سال است که از مینی‌بوس جدید خبری نیست، برای همین ماشین می‌خواهند ٨‌میلیون تومان بدهند، ما باید ٣٠‌میلیون دیگر به آن اضافه کنیم، ٩٠‌میلیون تومان هم وام می‌دهند، در نهایت چیزی حدود ١٣٠‌میلیون تومان خواهد شد، تا قسط‌هایش را بدهیم، دوباره ماشین فرسوده خواهد شد. او ادامه می‌دهد: این ماشین‌های جدید  ٢٠، ٣٠‌میلیون تومان بیشتر ارزش ندارد. اما می‌خواهند به ما ١٢٠‌میلیون تومان بفروشند. صحبت‌های مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی شهر تهران در تأیید صبحت‌های راننده‌های مینی‌بوس‌های پایتخت |ست او سال گذشته بیان کرده بوده که سه‌ سال است برای نوسازی مینی‌بوس‌های فرسوده کاری انجام نشده و حالا هم که قیمت مینی‌بوس‌ها ٣٠٠‌درصد افزایش پیدا کرده، کار نوسازی سخت‌تر شده: در دوره‌ پیش با ٥٠‌میلیون تومان مینی‌بوس خریداری می‌شد که در حال حاضر این مبلغ  به ١٥٠‌میلیون تومان رسیده است و حتی در این زمینه کمک‌های بلاعوضی به مالکان مینی‌بوس‌های فرسوده به  صرفه نیست. مجید راننده دیگری |ست او ١٨ سالی خواهد شد که پشت فرمان اتوبوس و مینی‌بوس نشسته. اتوبوسش‌سال پیش در یک حادثه آتش‌سوزی آتش گرفت و حالا مسئول سرویس‌های دانشگاه شهید بهشتی است:  مینی‌بوس‌های خطی درآمد خوبی دارند اما روی ماشین‌شان خرج نمی‌کنند، به همین خاطر خیلی فرسوده هستند، لنت ترمز را عوض نمی‌کنند و موکول می‌کنند به ماه‌های بعدی تا آخر ترمزشان نمی‌گیرد و حادثه ایجاد می‌کنند. مجید دل پُری از شرکت اتوبوسرانی دارد.: شرکت اتوبوسرانی فقط هوای ماشین‌های خودش را دارد.. راننده‌هایش بیمه هستند. بازنشستگی می‌گیرند، وام و بُن می‌گیرند و ... اما ما حتی بیمه هم نیستیم. ما حتی یک اتحادیه نداریم. قبلا اتحادیه رانندگان بوده، میل‌لنگ می‌داد، روغن و لاستیک می‌داد اما حالا ما باید همه اینها را خودمان بخریم. به ما فشار آمده.

منبع : خبرگزاری مهر